Carola’s beste boek van 2017 : De Weense sigarenboer – Robert Seethaler

   ” Wat mensen zich herinneren  is namelijk sowieso meestal niet de waarheid, maar dat wat luid genoeg wordt uitgebruld of in dit geval vet genoeg wordt afgedrukt. En als dat herinneringsgeritsel  op een gegeven moment lang genoeg heeft geduurd,  dacht hij ten slotte, ontstaat daaruit geschiedenis.”

In zijn vierde roman waagt Robert Seethaler zich in het roerige  Oostenrijkse verleden. Hij springt 75 jaar terug, naar het Wenen van 1937 en 1938. De tijd dat er geschiedenis werd geschreven.  De tijd van opwinding en het grote gebeuren. De tijd dat alles toch in orde leek, ‘in feite liep alles voortreffelijk, schitterend, uitstekend fantastisch bijna’.

Het was de tijd dat iedereen werd “verwend door de politiek” maar tegelijkertijd  ‘verprutst, verknoeid, bedorven, domgemaakt en er zelfs op de één of andere manier door ten gronde werd gericht’. Staatsvijandig vermogen van communisten en dwarsdrijvers werd in beslag genomen, Joodse bezittingen werden verbeurd verklaard en Joodse bedrijven  gesloten en doorgegeven aan “goede burgers”.

Het is ten tijde van deze historische omwenteling en kilometers verwijderd van het turbulente Wenen dat de lezer kennis maakt met de hoofdpersoon van De Weense sigarenboer:

“Op een zondag in de late zomer van 1937 trok er over Salzkammergut een ongewoon hevig onweer , dat het tot dan toe tamelijk saai voortkabbelende leven van Franz  Huchel even onverwacht als aangrijpend zou veranderen.”

Franz werd geboren in  Salzkammergut en woont met  zijn moeder  in een klein vissershuis in Nussdorf am Attersee.  Wegens verslechterde  financiele omstandigheden  wordt  de op het eerste gezicht enigszinds  naïeve en  wereldvreemde Franz op 17 jarige leeftijd op weg gestuurd om zijn geluk in Wenen te beproeven als leerling in een tabakswinkel – een klein bedrijf in tabak, kranten en schrijfwaren van  Otto Trsnjek .

Voor Franz is zijn aankomst in de wereldse en naar ‘afvalwater, naar urine, naar goedkoop parfum, oud vet, verbrand elastiek, diesel, paardenstront, sigarettenwalm en straatteer’ ruikend  Wenen even overweldigend als verwarrend   Wanneer hij zich bij de eerste  de beste die hij ziet beklaagt over de stank  krijgt hij als antwoord:  ‘Het is niet het riool dat zo stinkt […] Het zijn de tijden. Rotte tijden zijn het namelijk. Rot wormstekig en bedorven!’

Het is Otto Trsnjek die de niets wetende Franz inwijdt in de geheimen van het leven  van een Sigarenboer. Franz’ voornaamste werkplek zou het kleine krukje naast de winkeldeur zijn. Daar moest hij

“als er niets dringends af te handelen was  – rustig zitten niet praten, op instructies wachten en verder brein en begrip bevorderen, dat wil zeggen:  kranten lezen ’ want  ‘het grote problem voor de sigarenverkoop – en voor veel andere dingen trouwens ook – was de politiek.”

Zo leerde Otto Franz  niet alleen alles wat  hij over een goede tabakswinkel moest weten, maar hij hielp hem ook zijn weg te vinden in de historische situatie en in het leven – voor zover hij dit kon.

Geleidelijk aan volg je gedurende de roman Franz’ moeizame ontwikkeling van een  boerenkinkel  van twijfelachtige herkomst tot een tamelijk weloverwogen, althans op enkele politieke onduidelijkheden  na,  jonge man met het vaste voornemen om te vechten voor een plekje op de berg der wijsheid – of althans  met een vaag vermoeden van de mogelijkheden van de wereld.

Het is dan ook  in het sigarenzaakje dat Franz  op een dag de vaste klant Sigmund Freud ontmoette en hij is meteen gefascineerd door hem. In de loop van de tijd ontwikkelt zich een ongewone vriendschap tussen de twee verschillende mannen.  Kort daarna wordt Franz verliefd op de variété danseres Anezka en zoekt hij voor zowel de grote levensvragen als  liefdesproblemen advies bij de oude professor Freud.

Het blijkt echter snel dat de wereldberoemde psychoanalyticus even zo grote problemen heeft met het verklaren van de problemen van het leven en indirect de onduidelijke ontwinkelingen van de wereld  als Franz.  Beiden  voelen zich  machteloos in het gezicht van de dramatisch escalerende politieke en sociale omstandigheden.

In de lente van 1938 schrijft Franz aan zijn moeder”

“Na de lange winter  komt de lente uit alle hoeken en gaten tevoorschijn gekropen. Overal bloeit iets […] de mensen zijn helemaal gek, rennen rond als kippen zonder kop en zijn de weg  kwijt. Als je het mij vraagt, ligt dat niet alleen aan de lente, maar met name aan de politiek. Het zijn vreemde tijden nu.”

En al snel  worden Franz, Otto , Freud en Anezka  ieder op hun eigen wijze abrupt weggevaagd door de maalstroom van gebeurtenissen.

Naast dit prachtige, zij het droevige verhaal van het te snel volwassen worden van Franz Huchel, is De Weense sigarenboer bovenal ook een boek over Oostenrijk en het Wenen van kort voor de Tweede Wereldoorlog.  Het oude, gezellige Wenen wordt volledig  en met geweld opgeslokt door de Pruisische efficiëntie. Dit alles treffend opgetekend  in de  prachtige taal van Seethaler  vol van begrip en sympathie voor de beschreven karakters, een taal die ze zelfs op moeilijke momenten  volkomen recht doet.

De Weense sigarenboer is een spiegel voor de mensheid op de rand van een historische omwenteling. De tijd dat geschiedenis wordt geschreven.  Maar wanneer wordt dat niet?  Het  is een tijdloze roman die je absoluut moet lezen!

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in 2017, Activiteiten, beste boeken, De boekenwinkel, eindejaarslijst, Leestip, Recensie, Van der Velde Boeken, Van der Velde Boeken Assen en getagged met , , , , , , , , , , , , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s